Ervaringen van de hongerwinter

Lezing door historicus René Kok

Dit jaar is het vijfenzeventig jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog eindigde en de Duitse bezetters zich overgaven. Historicus René Kok gaf dinsdagavond een lezing voor het Historisch Genootschap Oud-Pijnacker over deze rumoerige periode. Daarbij toonde hij tal van foto’s van het NIOD. Deze bijeenkomst stond ook een beetje in het teken van het 60-jarig bestaan van het HGOP.

De hongerwinter had enorme gevolgen voor de Nederlandse bevolking. Een aanleiding hiervoor is de spoorwegstaking op 17 september 1944. Deze actie is om de Duitsers te hinderen, maar zal bijdragen aan de enorme schaarste later in de winter.

Verwarring

Het bevrijdende leger heeft op dit moment het zuiden van Nederland al bevrijd. Maar de rest van Nederland is niet militair relevant voor de oorlog en linies komen min of meer stil te liggen. Dit zorgt voor verwarring. Op dolle dinsdag (5 september) begonnen veel mensen de bevrijding al te vieren, ook al was de bezetting nog bezig en zou deze nog de hele winter doorgaan.

Veel Nederlandse mannen worden opgepakt en gedwongen om te werken in Duitsland, de zogeheten Arbeidseinsatz. Sommigen ontkomen door onder te duiken, maar lang niet iedereen. Daarom ontbreekt de man op veel foto’s uit deze periode. Het verzet is groter dan ooit en de terreur en contra-terreur intensiveren.

Tijdens zijn verhaal geeft René Kok regelmatig het woord aan leden van het publiek die deze gebeurtenissen zelf meegemaakt hebben. Daarbij komen unieke verhalen boven, van onderduiken, eenzaam bevallen, of een bombardement in de buurt. Één ding is iedereen het over eens: de tulpenbollen en suikerbieten, die waren echt smerig.

Grote tekorten

De schaarste tijdens de winter is enorm. Veel foto’s tonen mensen die op zoek zijn naar brandstof voor de kachel. Deuren, huisraad, bomen, asfalt, alles wat brandbaar is. Vooral in het westen van het land zijn grote tekorten. Sommige mensen proberen lopend het oosten te bereiken. Vaak komen zij niet levend terug.

Duizenden mensen komen om van de honger tijdens de winter. Overlevenden hebben zweren en schurft. In Delft gebruikt men doodskisten van karton, omdat het hout nodig is als brandstof. Zelfs na de bevrijding vallen veel slachtoffers, die niet op tijd herstellen van ondervoeding.

Maar er is licht aan het eind van de tunnel. Op vijf mei komt eindelijk de bevrijding. De Duitse bezetters hebben zich overigens al overgeven op vier mei. De afspraak is dat zij hun wapens inleveren op aangewezen verzamelpunten aan de Canadese troepen onder Generaal Montgomery.

Schietpartijen

Op dit moment zijn ook Nederlandse troepen actief onder prins Bernard. Zij worden grotendeels gepasseerd in de ontwapening, waardoor verwarring ontstaat. Dit leidt op veel plaatsen tot schietpartijen met fatale gevolgen, ook al is de oorlog afgelopen. De Duitsers zijn bovenal bang om uitgeleverd te worden aan de Russen en doen alles om dit te voorkomen.

De Nederlandse troepen arresteren ook veel collaborateurs. Onder de bevolking is grote afkeuring en aggressie voor de zogeheten moffenmeisjes, vrouwen die zich ingelaten hebben met de bezetters. Deze vrouwen worden naar buiten gesleurd en tentoongesteld.

Op andere plaatsen is de bevolking jubelend en dolblij. De geallieerde troepen brengen chocola en sigaretten. Menig meisje is op slag verliefd op de bevrijders. Bladen en liedjes beschrijven dit fenomeen, zoals: “Trees heeft een Canadees.”

Het HGOP organiseert regelmatig lezingen over uiteenlopende geschiedkundige onderwerpen. De volgende lezing is op 9 maart, door Geert Mak. De plaatsen hiervoor zijn uitverkocht, maar er is nog plek voor leden van het HGOP. Heeft u interesse of wilt u meer weten? Kijk op de website: http://www.hgop-pijnacker.nl/.

Volle zaal. Foto’s: Bart Planken
Het eigen verhaal vertellen
Station Delft, verlaten tijdens de staking.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *